काठमाडौं । पहिले–पहिले राजनीतिमा जेलनेल खाएको व्यक्ति प्राथमिकतामा पर्थ्यो । विभिन्न आन्दोलन र विद्रोहमा सहभागी व्यक्तिलाई राजनीतिज्ञको रुपमा हेरिन्थ्यो । तर, २०७२ पछि संशोधित संविधानले विभिन्न क्षेत्र र समुदायबाट समावेशी हुनुपर्ने सुनिश्चित गर्‍यो । त्यसपछि पनि राजनीतिक योगदान गरेकै र निकटकै व्यक्तिहरु छनौटमा पर्ने अभ्यास कायम रह्यो ।

त्यसपछि भने असन्तुष्ट समूहको जन्म भयो । विभिन्न क्षेत्रबाट राजनीतिमा भित्रिने क्रम जारी रह्यो । दलबिना स्वतन्त्र निर्वाचनमा होमिएर र्‍यापर तथा इन्जिनियर बालेन शाहले काठमाडौंको मेयरमा निर्वाचित भएपछि अन्य क्षेत्रबाट राजनीतिमा आउन प्रेरणा मिल्यो । त्यसैको फलस्वरुप वैकल्पिक पार्टीको रुपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको जन्म भयो ।

जेन–जी आन्दोलनपछि परिस्थिति झनै धेरै परिवर्तन भएको छ । अब राजनीति गर्न कुनै आन्दोलनमा सहभागी हुन वा त्याग गरेकै हुनुपर्छ भन्ने रहेन । अन्तरिम सरकारको मन्त्रिपरिषदमा कर्मचारी, पत्रकार र समाजसेवा क्षेत्रबाट आए । त्यसैगरी, अब फागुनमा हुने निर्वाचनमा आन्दोलनबाट जन्मिएको पात्रभन्दा धेरै अन्य क्षेत्रका व्यक्तिहरु निर्वाचनमा होमिँदैछन् । केहीको हामीले चर्चा गरेका छौँ ।

सुशीला कार्की : पहिलो महिला प्रधानमन्त्री–प्रधान न्यायाधीश

अन्तरिम सरकारका प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की २००८ सालमा मोरङको शंखरपुरमा जन्मिएकी हुन् । कार्कीले विराटनगरको महेन्द्र मोरङ कलेजबाट बीए र बनारसको हिन्दू विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेकी छन् । ०३४ मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट कानुनमा स्नातक गरेपछि०३५ मा वकालत सुरु गरेकी हुन् । उनले वकालत थाल्दा विराटनगरमा महिला कानुन व्यवसायी थिएनन् ।

मध्यमवर्गीय किसान परिवारमा जन्मिएकी उनी डिल्लीबहादुर कार्कीका पाँच छोरी र दुई छोरामध्ये सबैभन्दा जेठो सन्तान हुन् । कार्कीले तत्कालीन अञ्चल अदालतदेखि पुनरावेदन अदालतसम्मको वकालत गरिन् । वकालतको २७ वर्षपछि वरिष्ठ अधिवक्ता बनेकी उनी ०६५ मा सर्वोच्च अदालतको अस्थायी न्यायाधीश बनिन् । ०६७ मा न्यायाधीश नियुक्त भइन् ।

त्यसको सात वर्षपछि १ वैशाख ०७३ मा कामु प्रधानन्यायाधीश बनिन् । त्यसको तीन महिनामा प्रधानन्यायाधीश नियुक्त उनले १५ महिना सर्वोच्च अदालतको नेतृत्व गरिन् । तर, उनले सर्वोच्चको नेतृत्वको कार्यकाल पूरा गर्न पाइनन् । पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीश बनेर इतिहास रचेकी उनी फेरि पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेर अर्को इतिहास रच्न सफल भएकी छिन् ।

बालेन शाह : न पार्टी न नारा, पाए महानगरको अभिभारा

२०४७वैशाखमा काठमाडौंको नरदेवीमा जन्मिएका हुन् । डा. रामनारायण साह र धुव्रादेवी साहका सन्तानका रुपमा जन्मिएका उनको पुर्ख्यौली थलो भने मधेश प्रदेशमा रहेको महोत्तरी जिल्ला हो । उनको प्रारम्भिक अध्ययन त्यहीको ‘जल्जला’ स्कूलबाट भएको हो । उच्च माध्यमिक शिक्षा भीएस निकेतनबाट गरेका हुन् । साथै, स्नातक ‘ह्वाइट हाउस’ कलेजबाट गरेका हुन् ।

उनले भारत कर्नाटकबाट स्टकचरल स्नातकोत्तरइन्जिनियरिङ गरेका हुन् । २०७२ मा नेपालमा गएको महाभूकम्पपश्चात् देशको विभिन्न स्थानमा पुनःनिर्माणको काममा संलग्न रहेको उनको दाबी छ। बालेन कन्सल्टिङ र कन्स्ट्रक्सन प्रालिका उनी सञ्चालक हुन् । शाह र्‍याप ब्याटल गायक पनि हुन् । नेपाली र्‍याप ब्याटल दोस्रो लिगका विजेता हुन् ।

उनी विगत लामो समयदेखि संगीतको यो विधामा संलग्न रहँदै आएका छन् । काठमाडौंलाई स्वीजरल्यान्ड र सिंगापुर बनाउनु पर्दैन काठमाडौं नै बनाए पुग्छ भन्ने लोकप्रिय नारासहित उदाएका शाह यतिबेला भावी प्रधानमन्त्रीका रुपमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट चुनाव लड्दैछन् । काठमाडौं महानगरपालिको मेयरबाट तीन वर्षको अवधिमै छाडेर उनी झापा–५ बाट पूर्वप्रधानमन्त्री केपी ओलीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दैछन् ।

ऋषि धमला : पत्रिकाको हकरदेखि चुनावी मैदान

धादिङमा जन्मिएका धमला तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि पत्रकारितामा आबद्ध छन् । सामान्य किसान परिवार जन्मिएका उनी पत्रकारितामा निकै खटिने पात्रका रुपमा चिनिन्छन् । काठमाडौंमा पत्रिका बेच्दै सुरु भएको उनको पत्रकारिता हाल प्राइम टेलिभिजनका सञ्चालक र रिपोर्टस क्लबका अध्यक्ष समेत हुन् ।

राजनीतिक, सामाजिक, मनोरञ्जन हरेक विषयमा उनले अन्तर्वार्ता लिँदै आएका छन् । अन्तर्वाता लिइदै गरेको व्यक्ति र विषयमा जानकारी नलिई वा अध्ययन नगरी प्रश्न सोध्ने उनको बानीले धेरैजसो उनी आलोचनामा पर्छन् । अर्को उनको पाहुनालाई बोल्नै नदिने शैलीको पनि आलोचना हुने गर्छ । तर काम गर्नेले गल्ती गर्ने भन्दै धमलाले आलोचना सहर्ष स्वीकार गर्छन् । पेशाप्रतिको जाँगर र प्रतिवद्धताका लागि धेरैले धमलालाई उदाहरण मान्छन् ।

पत्रकारहरुले धमाधम पेशा छोडेर राजनीतिमा होमिएका बेला उनले पनि यही समयलाई उचित मान्दै प्रभु साह नेतृत्वको आम जनता पार्टी (आजपा) बाट चुनाव लड्ने भएका छन् । उनी रौतहट–४ बाट चुनाव लड्न लागेको हुन् । ऋषिपत्नी एलिजा गौतम त्यस पार्टीकी उपाध्यक्ष छिन् । उनी केही समयअघि पार्टी प्रवेश गरेकी थिइन् ।

जगदीश खरेल – हटसीटले दिलाएको सगुन

२०४० सालमा दोलखामा जन्मिएका उनी साढे दुई दशकदेखि सक्रिय पत्रकारितामा थिए । सञ्चारमन्त्री बन्दासम्मको उनको ‘इमेज’ तयार गर्ने पछिल्लो कार्यक्रम थियो–हटसीट । इमेज टेलिभिजनका निवर्तमान प्रधानसम्पादक समेत रहेका उनी प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की नेतृत्वको नेपालको अन्तरिम मन्त्रिपरिषदमा सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री बने ।

समसामयिक राजनीतिक, सामाजिक विषयमा आधारित त्यही टक शो ‘हटसीट’ बाट उठेर उनी सञ्चारमन्त्रीको सीटमा पुगेका हुन् ।उनी टेलिभिजन स्क्रिनमा राजनीतिक नेता, सामाजिक अभियन्ता, प्रशासक देखि न्यायाधीशहरूसम्मलाई बोलाएर तिखा र कडा र चोटिला प्रश्न गर्थे ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट आमसञ्चारमा स्नातकोत्तर गरेका छन् । साथै, उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीतिमा विद्यावारिधि गरिरहेका छन् । खरेल रास्वपाबाट निर्वाचन लड्ने तयारीमा मन्त्री पदबाट राजीनामा दिइसकेका छन् ।

कुलमान घिसिङ– उज्यालोले डोहोर्‍याएको राजनीति

४७ वर्षकै उमेरमा विद्युत् प्राधिकरणको एमडी बनेका कुलमान उज्यालोका देवताकै रुपमा लोकप्रिय रहे । पेशाले उनी इलेक्ट्रिकल इन्जिनीयर हुन् । अन्तरिम सरकारको उर्जा, भौतिक पूर्वाधार र सहरी विकास गरी तीन मन्त्रालय सम्हाल्दै आएका उनले आगामी प्रतनिधिसभाको चुनाव लड्न पुस २३ गते मन्त्री पदबाट राजीनामा दिइसकेका छन् ।

रामेछाप जिल्लामा जन्मिएका उनी सामान्य किसानका सन्तान हुन् । ५ कक्षासम्म गाउँमै पढेर उनी पछि दाइहरुसँग काठमाडौं आए । उनी पढाइमा सधैं फस्ट हुन्थे । भारतको जम्सेदपुरबाट सन् १९९४ मा बीएस्सी इलेक्टिकल इन्जिनियर गरेपछि ०५१ मा स्वदेश फर्केर नेपाल विद्युत प्राधिकरणमा सातौं तहको इन्जिनियरमा जागिरे भएका हुन् ।

काम गर्दै पढ्ने क्रममा पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पसबाट पावर सिस्टम इन्जिनियरिङमा मास्टर्स गरे । कुलमानले ‘इन्टिग्रेटेड रिसोर्स प्लानिङ विथ डिमाण्ड साइड म्यानेजमेन्ट’मा थेसिस गरेका छन् ।कुलमान इन्जिनियरमात्रै होइनन्, कुशल व्यवस्थापक पनि हुन् । उनले पोखरा विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापनमा एमबीए पनि गरेका छन् ।

डा. महावीर पुन – किताब बेच्दाबेच्दै सेलिब्रटी

२०१२ सालमा म्याग्दी जिल्लाको अर्मला गाउँमा जन्मेका हुन् । उनका पिता ब्रिटिश गोर्खा सैनिक थिए । समाजसेवी, नवप्रवर्तनकर्ता, वैज्ञानिक र शैक्षिक अभियन्ता हुन् । उनले ग्रामीण विकास, सूचना प्रविधि र विज्ञान प्रवर्द्धनमा योगदान दिएका छन् । साथै, राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष हुन् ।

उनले अमेरिकाको नेब्रास्का युनिभर्सिटिमा स्कलरसिप सहित विज्ञान शिक्षा विषयमा स्नातक गरेका थिए । अमेरिमा अध्ययनकै बसाईमा उनले सन् २००१ मा शैक्षिक प्रशासनमा मास्टर डिग्री प्राप्त गरेका थिए । विदेशमा उच्च शिक्षा हासिल गरेपछि उनी नेपाल फर्किए र विकट गाउँहरूमा सूचना प्रविधिको माध्यमबाट परिवर्तन ल्याउने अभियान सुरु गरे ।

उनले ‘नेपाल वायरलेस नेटवर्किङ प्रोजेक्ट’ सुरु गरे । यस परियोजनाले हिमाली गाउँहरूमा इन्टरनेट सेवाको पहुँच पुर्‍यायो । महावीरलाई ‘ग्लोबल कनेक्टर’ पनि भन्ने गरिन्छ । अन्तरिम सरकारका शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री भएका उनी पनि राजीनामा दिएर चुनावको तयारीमा जुटेका छन् ।

बब्लु गुप्ता – जेन-जी मन्त्रीको उपाधि

अन्तरिम सरकारका सबैभन्दा कान्छा मन्त्री हुन् । उनी २६ वर्षको उमेरमा युवा तथा खेलकुद मन्त्री बने । सिरहाको लाहान घर भएका गुप्ता परोपकारी संस्था ‘हन्ड्रेड्स ग्रुप’का संस्थापक हुन् । उक्त संस्थाले प्रयोगमा आइसकेका कपडाहरू संकलन गर्ने र असहाय, दिन–दुःखीहरूलाई वितरण गर्दै आएको छ।कपडा बैंक र किताब बैंकको अवधारणा उनैले ल्याएका हुन् ।

सुरूमा उनले काठमाडौंको अनामनगरबाट सुरू गरेका थिए। उनले हाल काठमाडौंमा १११ जना विपन्न विद्यार्थीलाई निःशुल्क शिक्षा, आवास र भोजनको सुविधा प्रदान गरिरहेका छन् । बाढी–पहिरोजन्य प्रकोप र विपत्तिमा परेकाहरूका लागि यो सेवा निकै प्रभावकारी बनेको थियो । पछि यो सेवा कर्णाली प्रदेश लगायत अन्यत्र पनि विस्तारित भएको थियो ।

रिमा विश्वकर्मा – रिलदेखि रियलको भोक

२०४५ सालमा बर्दियाको गुलरियामा जन्मिएकी रिमाको ग्ल्यामर यात्रा सानै उमेरमा सुरु भएको हो । सात कक्षामा पढ्दादेखि नै टेलिशृंखला ‘जाँदाजाँदै’ सञ्चालन गरेकी उनी नेपाल आइडल र कमेडी च्याम्पियनजस्ता चर्चित रियालिटी शोकी प्रस्तोता बनेपछि घर–घरमा चिनिइन् । सुन्दर प्रस्तुति, आत्मविश्वासी शैली र स्पष्ट बोलीका कारण उनले फ्यान बेस बढाउँदै लगिन् ।

कार्यक्रम प्रस्तोताबाट फिल्म क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी रिमाले स्वरबाट डेब्यु गर्दै भिजा गर्ल, ऋतु, भाले फाइट, बाटोमुनिको फूल–२, कोहलपुर एक्सप्रेसलगायत दर्जनौँ फिल्ममा अभिनय गरिन् । उनले काम गरेका कुनै पनि फिल्मले अपेक्षित व्यापार नगरे पनि उनको चर्चा भने कहिल्यै सेलाएन । उनको नाम क्षमतावान् र परिपक्व प्रस्तोताका रूपमा अग्रपङ्क्तिमा आउने गर्छ ।

२०८० साउन १९ मा बालकोट पुगेर ओलीसँग टेबुलटेनिस खेलेको तस्वीर भाइरल बनेपछि उनलाई ‘एमाले ट्याग’ लाग्यो । तर उनले कुलमान घिसिङलाई कर्मले प्रमाणित नेतृत्व ठानेर उज्यालो नेपाल पार्टी रोजिन् । तर रास्वपासँग एकताभँग गरेपछि उनले कुलमानको साथ छोडिदिएकी छिन् ।