एजेन्सी– मध्यपूर्वमा जारी अशान्तिका कारण स्वेज नहर हुँदै हुने समुद्री ढुवानी प्रभावित भइरहेका बेला युरोप र एसियाबीचको छोटो समुद्री मार्गका रूपमा आर्कटिकको ‘नर्दन सी रुट’ (एनएसआर) प्रति चासो बढेको छ।

तर, विज्ञहरूले निकट भविष्यमा एनएसआरले विश्वव्यापी समुद्री व्यापारको ठूलो हिस्सा स्वेज नहर वा केप अफ गुड होप मार्गबाट विस्थापित गर्ने सम्भावना न्यून रहेको बताएका छन्।

जलवायु परिवर्तनका कारण आर्कटिक क्षेत्रमा समुद्री बरफ पग्लिने अवधि बढ्दै गएपछि चीन र दक्षिण कोरियाका कन्टेनर जहाजहरूले आगामी साताहरूमा रुसी जलक्षेत्र हुँदै एनएसआरको व्यावसायिक सम्भाव्यता परीक्षण गर्ने तयारी गरेका छन्।

एनएसआरले युरोप र एसियाबीचको समुद्री दूरी उल्लेख्य रूपमा घटाउन सक्ने भए पनि सीमित सञ्चालन अवधि, कठोर मौसम, कमजोर पूर्वाधार, उच्च बीमा लागत र आइस–क्लास जहाजको आवश्यकताले यसको विस्तारमा चुनौती खडा गरेको छ।

यमनका हुथी विद्रोहीहरूले लाल सागर तथा बाब अल–मन्देब जलसन्धि क्षेत्रमा व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण गर्न थालेपछि धेरै अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी कम्पनीले स्वेज नहरको प्रयोग घटाएका छन्। त्यसको विकल्पमा जहाजहरू अफ्रिकाको दक्षिणी छेउस्थित केप अफ गुड होप हुँदै सञ्चालन भइरहेका छन्। लामो समुद्री दूरीका कारण यसले यात्रा समय, इन्धन खर्च र कार्बन उत्सर्जन बढाएको छ।

फ्रान्सेली क्रेडिट बीमा समूह ‘कोफेस’का अनुसार एनएसआर प्रयोग गर्दा स्वेज नहरको तुलनामा समुद्री दूरी ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म र केप अफ गुड होप हुँदै जाने मार्गको तुलनामा करिब आधासम्म घटाउन सकिन्छ। तर, दूरी छोटिनु मात्र यस मार्गलाई व्यावसायिक रूपमा प्रतिस्पर्धी बनाउन पर्याप्त नभएको विज्ञहरूको भनाइ छ।

फ्रान्सको सेन्ट–नाजेरस्थित हायर इन्स्टिच्युट अफ मेरिटाइम इकोनोमिक्स (आइएसइएमएआर)का निर्देशक पल टुरेटका अनुसार एनएसआर मुख्यतः अगस्टदेखि अक्टोबरसम्मको सीमित अवधिमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। बरफयुक्त क्षेत्रमा सञ्चालनका लागि विशेष आइस–क्लास जहाज आवश्यक पर्ने भएकाले यसको सञ्चालन लागत पनि उच्च हुन्छ।

ठूला कन्टेनर जहाजका लागि यही कारण एनएसआर तत्काल आकर्षक विकल्प बन्न कठिन देखिएको छ। फ्रान्सेली समुद्री ढुवानी विशेषज्ञ जेरोम डे रिकल्सका अनुसार निङ्बोबाट युरोपतर्फ एनएसआर हुँदै यात्रा गरेको चिनियाँ कन्टेनर जहाज ‘दुबई टावर’को क्षमता ठूला कन्टेनर जहाजको तुलनामा करिब एक–दशांश मात्र छ।

एनएसआर हुँदै सञ्चालन हुने अधिकांश कन्टेनर जहाजलाई रुसी आणविक शक्तिबाट सञ्चालित आइसब्रेकरको सहयोग आवश्यक पर्ने बताइएको छ। बीमा समूह ‘एलियान्ज कमर्सियल’का अनुसार सन् २०२५ मा २३ वटा जहाजले यो मार्ग प्रयोग गरेका थिए, जुन सन् २०२४ को १५ वटाको तुलनामा वृद्धि हो।

यद्यपि, यो संख्या स्वेज नहर हुँदै हुने दैनिक जहाज आवागमनको तुलनामा निकै न्यून हो। मध्यपूर्वमा द्वन्द्व जारी रहेकै अवस्थामा पनि सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा स्वेज नहर हुँदै दैनिक औसत करिब ३५ वटा जहाज सञ्चालन भएका थिए। हुथी आक्रमण सुरु हुनुअघि सन् २०२३ मा स्वेज हुँदै दैनिक ५० भन्दा बढी जहाज आवतजावत गर्ने गरेका थिए।

‘कोफेस’का अनुसार पूर्वी एसिया, उत्तरी युरोप र उत्तरी अमेरिकाबीचको हालको समुद्री व्यापारमध्ये बढीमा ३.५ प्रतिशत मात्र आर्कटिक मार्गतर्फ सार्न सकिने सम्भावना छ। अध्ययनकी अर्थशास्त्री इभ बारले सन् २०३० सम्म पनि एनएसआरको व्यावसायिक सम्भावना अत्यन्त सीमित रहने र यसको प्रयोग मुख्यतः कच्चा पदार्थको ढुवानीमा केन्द्रित हुने बताएकी छन्।

तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास ढुवानीका लागि भने एनएसआर तुलनात्मक रूपमा आकर्षक हुनसक्ने अध्ययनले देखाएको छ। केही अवस्थामा यस्ता जहाजले ढुवानी लागत ४५ देखि ५० प्रतिशतसम्म घटाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ। सुक्खा थोक मालवाहक जहाजले पनि आइसब्रेकरको सहयोगमा यो मार्ग प्रयोग गर्न सक्ने सम्भावना छ।

तर आर्कटिकमा बढ्दो समुद्री गतिविधिले वातावरणीय जोखिम पनि बढाउने चिन्ता छ। जहाजबाट निस्कने कालो कार्बनले सूर्यको ताप सोस्ने भएकाले समुद्री बरफ पग्लिने प्रक्रियालाई थप तीव्र बनाउन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। सम्भावित तेल चुहावट पनि संवेदनशील आर्कटिक पारिस्थितिक प्रणालीका लागि गम्भीर जोखिम मानिएको छ।

फ्रान्सको सीएमए–सीजीएम, स्विट्जरल्यान्डको एमएससी र जर्मनीको हापाग–लोयडललगायत ठूला पश्चिमी ढुवानी कम्पनीले उत्तरी समुद्री मार्ग प्रयोग नगर्ने प्रतिबद्धता जनाइसकेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार रूस, चीन र अमेरिकाबीच बढ्दो रणनीतिक प्रतिस्पर्धाले पनि आर्कटिक जलमार्गप्रतिको चासो व्यावसायिकभन्दा राजनीतिक रूपमा बढी प्रभावित भएको देखिन्छ। इभ बारका अनुसार एनएसआरले निकट भविष्यमा विश्वव्यापी व्यापार संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावना छैन।

आइएसइएमएआरका टुरेटले पनि चिनियाँ र दक्षिण कोरियाली जहाजका परीक्षण यात्रालाई सीमित महत्वको घटना भन्दै एउटा चिनियाँ कन्टेनर जहाजको यात्राकै आधारमा ‘ध्रुवीय सिल्क रोड’ निर्माण हुने निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार एनएसआरले केही विशेष प्रकारका मालसामानका लागि उपयोगी विकल्प दिन सक्ने भए पनि स्वेज नहरको विश्वव्यापी व्यापारिक भूमिकाको तत्काल विकल्प बन्न भने अझै लामो समय लाग्नेछ।