काठमाडौं- भारत र लक्जम्बर्गबीच प्राविधिक क्षेत्रमा सहकार्य गर्न सहमति भएको छ । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा लक्जमबर्गका अर्थ, साना तथा मझौला उद्यम, ऊर्जा र पर्यटनमन्त्री लेक्स डेलेस र भारतका केन्द्रीय मन्त्री डा. जितेन्द्र सिंहबीचको भेटवार्तामा यस्तो सहमति भएको हो ।

दुई देशका मन्त्रीले द्विपक्षीय सहकार्यका ठोस क्षेत्रहरू पहिचान गर्ने प्रस्ताव पनि अघि सारेका छन्, जसमा अन्तरिक्ष क्षेत्रका साथै उदीयमान प्रविधि र जीवविज्ञान क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। भारत सरकारले जारी गरेको आधिकारिक विज्ञप्ति अनुसार प्रस्तावित संयन्त्रले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वान्टम प्रविधि, उन्नत सामग्री र जीवविज्ञान लगायतका क्षेत्रमा सहकार्यको सम्भावना खोज्नेछ । साथै सन् २०२७ को जनवरीमा हुने लक्जमबर्गको प्रस्तावित भारत राजकीय भ्रमणको तयारीमा समेत सहयोग पुर्‍याउनेछ।

भेटवार्ताका क्रममा अन्तरिक्ष क्षेत्रमा भारत-लक्जमबर्ग सहकार्यको हालको अवस्था, भविष्यका सम्भावनाहरू, संस्थागत तथा व्यावसायिक सहकार्यका अवसर र प्रस्तावित राजकीय भ्रमणको तयारीबारे समीक्षा गरिएको थियो । लक्जमबर्गको प्रतिनिधिमण्डलमा मन्त्रीको कार्यालय, आर्थिक नीति, उद्योग, नयाँ प्रविधि र अनुसन्धान क्षेत्रका वरिष्ठ अधिकारीहरूका साथै लक्जमबर्ग अन्तरिक्ष एजेन्सीका प्रतिनिधिहरू सामेल थिए, जबकि भारतीय पक्षबाट विज्ञान तथा प्रविधि विभाग, अन्तरिक्ष विभाग र परराष्ट्र मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकारीहरूले सहभागिता जनाएका थिए ।

डा. जितेन्द्र सिंहले भारत-लक्जमबर्ग सम्बन्धको न्यानोपन र मजबुत आधारले दुवै देशबीचको सहकार्यलाई नयाँ र गहिरो क्षेत्रतर्फ विस्तार गर्न अनुकूल आधार प्रदान गर्ने बताए । उनले सन् २०२० मा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र लक्जमबर्गका समकक्षीबीच भएको भर्चुअल भेटवार्ताको सन्दर्भ अघि सार्दै विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनमा दुई देशबीच रहेको उल्लेखनीय समानतालाई औंल्याएका थिए । उनका अनुसार दुवै पक्षका सामर्थ्यलाई पारस्परिक लाभका सम्भावना बोकेका उदीयमान क्षेत्रहरूमा एकसाथ ल्याउन सकिन्छ ।

अन्तरिक्ष सहकार्य दुई देशबीचको द्विपक्षीय साझेदारीको एउटा महत्त्वपूर्ण स्तम्भ रहँदै आएको छ । भारत र लक्जमबर्गले बाह्य अन्तरिक्षको शान्तिपूर्ण अन्वेषण र उपयोगसम्बन्धी सहकार्यका लागि फेब्रुअरी २०२२ मा एक समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए । यो साझेदारीले सञ्चार उपग्रह ट्रान्सपोन्डर भाडामा दिने लगायत व्यावसायिक आयाम पनि हासिल गरिसकेको छ । साथै लक्जमबर्गका दुई उपग्रह भारतको पीएसएलभीबाट व्यावसायिक रूपमा प्रक्षेपण भइसकेका छन्। भारतको इन-स्पेस र लक्जमबर्ग अन्तरिक्ष एजेन्सीले दुई देशका अन्तरिक्ष परिवेशबीच बढी अन्तरक्रिया प्रवर्द्धन गर्न पनि सहकार्य गरिरहेका छन्।

सिंहले भारतको व्यापक अन्तरिक्ष योजनाबारे जानकारी दिँदै नेभिगेसन र सञ्चार उपग्रहहरूको नजिकको अवधिको महत्त्व र सन् २०३५ सम्ममा भारतीय अन्तरिक्ष स्टेसन स्थापना गर्ने तथा सन् २०४० सम्ममा चन्द्रमामा मानव अवतरण गराउने दीर्घकालीन महत्वाकांक्षाको उल्लेख गरे । उनले भारतको अन्तरिक्ष कार्यक्रममा निजी क्षेत्रको बढ्दो सहभागिताले अन्तर्राष्ट्रिय र व्यावसायिक साझेदारीका लागि नयाँ सम्भावना सिर्जना गरिरहेको बताए।

दुवै पक्षले लक्जमबर्गको अन्तरिक्ष उद्योग र भारतको तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको निजी अन्तरिक्ष परिवेशबीच थप सहकार्यका अवसरबारे छलफल गरे, जसमा पृथ्वी अवलोकन तस्बिर, सञ्चार ट्रान्सपोन्डर, व्यावसायिक उपग्रह तथा उपग्रह उप-प्रणाली विकास, प्रक्षेपण यान सेवा, ग्राउन्ड स्टेसन र मिसन सपोर्ट जस्ता सम्भावित क्षेत्रहरू भारतीय पक्षले पहिचान गरेको थियो। एसईएस लगायत लक्जमबर्गआधारित कम्पनीहरू पहिले नै भारतीय संस्था र इन-स्पेससँग उपग्रह क्षमता, प्रयोगकर्ता टर्मिनल र उपग्रह तथा ग्राउन्ड उप-प्रणालीसम्बन्धी अवसरहरूमा सहकार्य गरिरहेका छन्।