काठमाडौं- ऊर्जा सुरक्षालाई मजबुत बनाउने र इन्धन आयात निर्भरता घटाउने उद्देश्यसहित भारतमा गाईको गोबरबाट जैविक कम्प्रेस्ड प्राकृतिक ग्यास उत्पादन गर्ने क्रमले तीव्र गति लिएको छ। गुजरात राज्यको बनासकांठा जिल्लामा सुजुकी मोटर कर्पोरेसन र एसियाकै ठूलो दूध सहकारी संस्था बनास डेरीको सहकार्यमा सञ्चालित प्लान्टले दैनिक सयौं सवारीसाधनलाई सस्तो र पर्यावरणमैत्री इन्धन उपलब्ध गराउँदै आएको छ। पेट्रोल र डिजेलको दाँजोमा सस्तो पर्ने यो जैविक ग्यासले भारतको ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ विकल्प प्रस्तुत गरेको छ।

भारतमा गाईलाई पवित्र मानिने भएकाले धार्मिक र सांस्कृतिक रूपमा सदियौंदेखि गोबरको प्रयोग हुँदै आएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा घर लिप्न, इन्धनका लागि गुइँठा बनाउन र मलका रूपमा प्रयोग हुने गोबरलाई अब आधुनिक यातायात इन्धनका रूपमा रूपान्तरण गर्न थालिएको छ। यसअघि नगरपालिकाको फोहोर र कृषि अवशेषबाट बायो-सीएनजी उत्पादन हुँदै आए पनि हाल गोबरको प्रयोगलाई राष्ट्रिय स्तरमै विस्तार गर्ने प्रयास भइरहेको छ। हालै जापानकी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीको भारत भ्रमणका क्रममा देशैभर एक हजार नयाँ बायोग्यास प्लान्ट थप्ने रणनीतिक योजनामा हस्ताक्षर भएपछि यस कार्यले थप ऊर्जा पाएको छ।

बनासकांठास्थित यो परियोजनाले अटोमोबाइल कम्पनी र डेरी सहकारीको सहकार्यको उत्कृष्ट नमूना प्रस्तुत गरेको छ। यहाँ दैनिक १६ गाउँबाट सङ्कलन गरिएको ८८ टन पशुजन्य फोहोरबाट इन्धन उत्पादन गरिन्छ। किसानहरूले प्रतिकिलो एक भारूमा बिक्री गर्ने गोबरबाट उनीहरूको अतिरिक्त आम्दानीसमेत बढेको छ। बुखला गाउँका ३२ वर्षीय भिमजीभाइ नथुभाइले आफ्नो गोठका गाईको गोबर बिक्री गरेर दैनिक आम्दानी गरिरहेका छन् भने सोही क्षेत्रमा उत्पादित जैविक सीएनजी आफ्नो कारमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। बनास डेरीको विशाल दूध सङ्कलन सञ्जाललाई नै गोबर सङ्कलनमा प्रयोग गरिएका कारण यस्ता परियोजनाहरूको व्यावसायिक सञ्चालन सहज बन्दै गएको छ।

उत्पादित इन्धन प्रतिकिलो करिब ८० भारूमा बिक्री भइरहेको छ, जुन भारतका केही भागमा पेट्रोलको मूल्यभन्दा २० भारूले सस्तो छ। इन्धनको मूल्यवृद्धिसँग जुधिरहेका भारतीय उपभोक्ताका लागि यो आकर्षक विकल्प बनेको छ। यसका साथै बायोग्यास उत्पादन प्रक्रियाबाट निस्कने अवशेषलाई फोस्फेटयुक्त अर्गानिक मलका रूपमा किसानहरूलाई फर्काउने गरिएको छ, जसले रासायनिक मलको आयात घटाउन र माटोको उर्वराशक्ति जोगाउन सघाउ पुर्‍याएको छ।

विद्युतीय सवारीसाधनका लागि आवश्यक ब्याट्री आपूर्तिमा चीनको निर्भरता र चार्ज गर्ने पूर्वाधारको कमी भइरहेको अवस्थामा भारतमै प्रचुर मात्रामा उपलब्ध पशुजन्य फोहोरबाट ऊर्जा निकाल्नु बढी व्यावहारिक देखिएको छ। सुजुकी मोटर र मारुती सुजुकीजस्ता अटोमोबाइल कम्पनीहरूले यस क्षेत्रमा ठूलो लगानी गरेका छन् भने रिलायन्स इन्डस्ट्रीज र अदानी समूहजस्ता ठूला कर्पोरेट हाउसहरूले पनि बायोग्यास उत्पादनमा चासो देखाएका छन्।